Ⓗ VO VAN LANG (dit JEAN VOLANG, 1921-2005) "Les Rizières"

Huile sur toile Signée en bas à droite 60 x 73 cm VÕ VĂN LĂNG (JEAN VOLANG, 1921 - 2005) "Những cánh đồng lúa" Sơn dầu trên vải Ký tên ở góc dưới bên phải 60 x 73 cm Au cours des dix dernières années, Võ Lăng s’est imposé comme l’un des artistes vietnamiens dont les œuvres apparaissent régulièrement sur le marché international des enchères d’art. Aux côtés d’autres artistes vietnamiens ayant vécu et travaillé à l’étranger, il apporte au panorama de l’art moderne vietnamien une personnalité créatrice singulière, contribuant à son rayonnement sur la scène artistique internationale. Né en 1921 à Huế, Võ Lăng intègre la XVIe promotion de l’École supérieure des beaux-arts de l’Indochine, où il étudie de 1942 à 1945. Les bouleversements historiques du milieu des années 1940 interrompent ses études, comme celles des autres étudiants de sa promotion. Vers 1945-1946, il part pour Hong Kong, avant de s’installer en France en 1949, où il réside jusqu’à sa mort en 2005. En France, parallèlement à la peinture, Võ Lăng travaille dans les domaines de la production cinématographique, de la direction artistique pour le cinéma, du film d’animation et de l’illustration de livres. Son parcours artistique se déploie à travers différents territoires, au gré de paysages et de figures humaines variés. Lorsqu’il vit encore au Vietnam, Võ Lăng peint des rizières, des paysans, des paysages ruraux et des jeunes femmes représentées selon des motifs traditionnels. À Hong Kong, il s’intéresse aux ports, aux voiliers et aux baies maritimes. En France, les paysages européens, les scènes de la vie quotidienne, les portraits de femmes, les natures mortes florales, les chevaux et les courses hippiques deviennent autant de sujets récurrents dans son œuvre. Les Champs de riz compte parmi les rares œuvres aujourd’hui connues de Võ Lăng représentant les paysages et les habitants du Vietnam. Réalisée vers 1942-1945, elle date de la période où l’artiste étudie encore à l’École supérieure des beaux-arts de l’Indochine. Dans le corpus de ses œuvres publiées à ce jour, aucune autre peinture consacrée au Vietnam et réalisée après cette période n’a été identifiée. Les Champs de riz revêt ainsi non seulement une valeur artistique, mais constitue également un témoignage particulièrement significatif de l’attachement de l’artiste à son pays natal. Le tableau déploie un paysage rural du Bắc Bộ, avec ses parcelles de riz fraîchement repiquées, son chemin de terre et des femmes coiffées de chapeaux traditionnels nón thúng quai thao, portant des marchandises dans leurs palanches entre les rizières. Au loin se dessinent une rangée d’arbres, une ancienne porte architecturale et des toits qui émergent discrètement, évoquant l’espace d’un marché villageois. Au regard des caractéristiques du paysage et des indications géographiques, il est fort probable que la scène représente les rizières du village de Mông Phụ, à Đường Lâm, un lieu associé aux sorties d’étude des enseignants et des élèves de l’École supérieure des beaux-arts de l’Indochine. Plutôt que de représenter un événement ou un personnage exceptionnel, Võ Lăng choisit des scènes simples de la vie villageoise. Il en fait pourtant un espace pictural riche en couleurs, en lumière et en rythme. La composition s’organise principalement en plans horizontaux, qui lui confèrent une impression de stabilité et d’ouverture. Sur le chemin de terre, la démarche des femmes, l’éclat jaune de leurs chapeaux et les charges qu’elles transportent composent une succession de rythmes légers. Le paysage est paisible sans être immobile : les êtres humains et la nature contribuent ensemble à insuffler sa vitalité au tableau. La singularité des Champs de riz réside surtout dans la manière dont Võ Lăng mobilise un langage pictural présentant des caractéristiques postimpressionnistes pour exprimer le paysage et l’esprit du Vietnam. Il ne cherche pas à reproduire fidèlement chaque forme, la couleur naturelle des éléments ou les détails du paysage. Les rizières sont rendues par une variété de verts, de bleus, de jaunes, de violets et de roses. Les masses vert sombre des arbres contrastent avec le ciel aux tonalités orangées et rosées, tandis que le chemin de terre devient une bande lumineuse et chaleureuse au milieu des étendues verdoyantes. Les couleurs s’entrelacent et interagissent ; les touches de pinceau, tantôt courtes, tantôt longues, demeurent presque intactes, donnant à la lumière et à l’atmosphère une vibration perceptible à la surface de la toile. Les femmes sont elles aussi synthétisées par des aplats colorés et des touches de pinceau souples. Sans détailler minutieusement les visages, les vêtements ou les gestes, Võ Lăng parvient à saisir leur démarche, le rythme de leurs charges et le mouvement de leurs corps. Les chapeaux jaunes et les touches d’orange et de rouge sur les vêtements évoquent l’image familière des femmes des campagnes du Bắc Bộ, tout en constituant des accents essentiels dans l’harmonie chromatique et l’équilibre de la composition. Võ Lăng assimile ainsi les modes d’expression de la peinture moderne occidentale sans effacer la dimension vietnamienne de ses sujets ni de son regard artistique. Les rizières, le chemin du village et les femmes portant leurs marchandises sont reconnaissables comme des motifs culturels vietnamiens, tout en restituant le rythme de la vie, l’atmosphère et la beauté singulière d’une campagne vietnamienne. Par la composition, la couleur, la lumière et le geste pictural, l’artiste transforme le paysage réel en une œuvre chargée d’émotion. Avant 1945, Võ Lăng réalise également un ensemble de peintures consacrées à la vie rurale, présentant de nombreuses similitudes avec Les Champs de riz, malgré des différences de point de vue et de composition. Ces œuvres montrent que, dès ses débuts, l’artiste avait développé une vision et une écriture picturale relativement cohérentes. Elles préservent également des images singulières de son pays natal, issues d’une période de création brève, précédant son départ du Vietnam. La valeur des Champs de riz tient à la rencontre entre les paysages vietnamiens d’avant 1945 et le langage de la peinture moderne européenne, que Võ Lăng s’approprie pour l’exprimer selon sa propre sensibilité créatrice. L’artiste ne se contente pas de représenter un paysage rural : il en restitue également l’atmosphère, l’esprit et les marques de son époque. L’œuvre constitue ainsi à la fois un témoignage rare et précieux de son attachement à son pays natal, et un point de rencontre entre une formation artistique académique et le langage de la peinture moderne. Elle apporte, par sa singularité, une contribution particulière au développement de l’art moderne vietnamien. Khoảng hơn mười năm trở lại đây, Võ Lăng là một trong những tên tuổi họa sĩ Việt Nam xuất hiện nhiều trên thị trường đấu giá nghệ thuật quốc tế. Cùng với những họa sĩ Việt Nam sinh sống và sáng tác ở nước ngoài, Võ Lăng góp thêm một gương mặt với cá tính sáng tạo riêng trong dòng chảy mỹ thuật Việt Nam hiện đại trên bản đồ nghệ thuật thế giới. Sinh năm 1921 tại Huế, Võ Lăng theo học khóa XVI (1942 - 1945) Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Những biến động lịch sử giữa thập niên 1940 đã khiến việc học tập của ông cũng như các sinh viên cùng khóa phải dừng lại. Khoảng năm 1945 - 1946, ông sang Hồng Kông, sau đó định cư tại Pháp từ năm 1949 cho đến khi qua đời năm 2005. Tại Pháp, ngoài hội họa, Võ Lăng còn hoạt động trong lĩnh vực sản xuất phim, thiết kế mỹ thuật điện ảnh, phim hoạt hình và minh họa sách. Hành trình sáng tác của ông trải qua nhiều vùng đất, với những cảnh sắc và con người khác nhau. Khi còn ở Việt Nam, Võ Lăng vẽ những cánh đồng lúa, người nông dân, phong cảnh nông thôn, thiếu nữ với các mô típ cổ. Sang Hồng Kông, ông vẽ bến cảng, thuyền buồm, vịnh biển. Đến Pháp, những phong cảnh châu Âu, sinh hoạt đời thường, chân dung nữ, tĩnh vật hoa, ngựa và các cuộc đua ngựa trở thành đối tượng trong nhiều sáng tác của ông. Những cánh đồng lúa là một trong số ít tác phẩm được biết đến hiện nay của Võ Lăng vẽ về cảnh sắc và con người Việt Nam. Tác phẩm được sáng tác khoảng năm 1942 - 1945, khi ông còn theo học Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Trong phạm vi những sáng tác đã được công bố, chưa tìm thấy tác phẩm đề tài Việt Nam nào được ông thực hiện sau thời điểm ấy. Vì thế, Những cánh đồng lúa không chỉ có giá trị về nghệ thuật mà còn là một dấu ấn đặc biệt về quê hương trong sự nghiệp sáng tác của Võ Lăng. Bức tranh mở ra cảnh sắc nông thôn Bắc Bộ với những thửa ruộng lúa xanh mới cấy, con đường đất, những người phụ nữ đội nón thúng quai thao, gánh hàng đang đi giữa các thửa ruộng. Phía xa là rặng cây, kiến trúc cổng cổ và những mái nhà thấp thoáng, gợi không gian chợ làng. Qua đối chiếu cảnh sắc và địa danh, nhiều khả năng đây là cánh đồng thuộc làng Mông Phụ, Đường Lâm, nơi từng gắn với những chuyến thực tế của thầy trò Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Không khắc họa một sự kiện hay nhân vật đặc biệt, Võ Lăng lựa chọn những hình ảnh bình dị của đời sống làng quê. Nhưng từ đó, ông đã tạo nên một không gian hội họa giàu màu sắc, ánh sáng và nhịp điệu. Bố cục được tổ chức chủ yếu theo những lớp cảnh nằm ngang, tạo cảm giác ổn định, rộng mở. Trên con đường đất, dáng đi của những người phụ nữ, những chiếc nón vàng sáng và gánh hàng tạo nên một chuỗi nhịp điệu nhẹ nhàng. Cảnh sắc thanh bình nhưng không tĩnh lặng, bởi con người và thiên nhiên cùng tham gia tạo nên sức sống của bức tranh. Điều đặc sắc nhất của Những cánh đồng lúa là cách Võ Lăng sử dụng phong cách tạo hình mang những đặc điểm của Hậu Ấn tượng để biểu đạt cảnh sắc và tinh thần Việt Nam. Ông không lệ thuộc vào việc mô tả chính xác từng hình thể, màu sắc tự nhiên hay chi tiết của cảnh vật. Những thửa ruộng được diễn tả bằng nhiều sắc xanh lục, xanh lam, vàng, tím và hồng; rặng cây với những mảng xanh thẫm tương phản cùng bầu trời cam hồng; con đường đất trở thành một dải sáng ấm giữa những khoảng xanh của đồng lúa. Các sắc màu đan xen, tương tác, những vệt bút ngắn dài được giữ gần như nguyên vẹn, khiến ánh sáng và không khí như rung động trên bề mặt tranh. Những người phụ nữ cũng được khái quát bằng các mảng màu và nét cọ linh hoạt. Không cần diễn tả tỉ mỉ khuôn mặt, trang phục hay cử chỉ, Võ Lăng vẫn nắm bắt được dáng đi, nhịp gánh và chuyển động của cơ thể. Những chiếc nón vàng, những điểm màu cam đỏ trên trang phục vừa gợi hình ảnh quen thuộc của phụ nữ nông thôn Bắc Bộ, vừa trở thành những điểm nhấn quan trọng trong hòa sắc và bố cục. Có thể thấy, Võ Lăng tiếp nhận những phương thức biểu đạt của hội họa hiện đại phương Tây nhưng không làm mất đi tính Việt trong đối tượng và cảm nhận nghệ thuật. Cánh đồng lúa, con đường làng, những người phụ nữ gánh hàng vừa được nhận diện như những hình tượng văn hóa Việt Nam, vừa hiện lên với nhịp sống, không khí và vẻ đẹp riêng của một miền quê Việt. Bằng bố cục, màu sắc, ánh sáng và nét cọ, ông đã chuyển hóa cảnh sắc hiện thực thành một tác phẩm hội họa giàu cảm xúc. Trước năm 1945, Võ Lăng còn sáng tác một nhóm tranh làng quê có nhiều nét tương đồng với Những cánh đồng lúa, dù khác nhau về góc nhìn và bố cục. Những tác phẩm ấy cho thấy ngay từ thời kỳ đầu, ông đã có một cách nhìn và bút pháp khá nhất quán, đồng thời lưu giữ những hình ảnh đặc sắc của quê hương trong một giai đoạn sáng tác ngắn ngủi trước khi rời Việt Nam. Giá trị của Những cánh đồng lúa, nằm ở sự gặp gỡ giữa cảnh sắc Việt Nam trước 1945 với ngôn ngữ hội họa hiện đại châu Âu, được Võ Lăng tiếp nhận và biểu đạt bằng cá tính sáng tạo riêng. Ông không chỉ khắc họa được cảnh đồng quê mà còn diễn tả được không khí, tinh thần và dấu ấn thời đại của cảnh sắc ấy. Điều đó khiến tác phẩm vừa có giá trị như một hình ảnh hiếm quý về quê hương trong sự nghiệp sáng tác của ông, vừa là sự giao thoa giữa nền tảng nghệ thuật hàn lâm và ngôn ngữ hội họa hiện đại, góp thêm một phương thức nghệ thuật giàu cá tính vào dòng chảy mỹ thuật Việt Nam hiện đại.

Schätzpreis:€35,000

Alle Objekte ansehen vonMillon & AssociésoderKunst und Drucke